Δυσφαγία: Τι είναι, τι την προκαλεί και πως θεραπεύεται

Δυσφαγία. Έχετε ακούσει τη λέξη, αυτόν τον όρο; Πρόκειται για τη δυσκολία που μπορεί να έχει ένα άτομο στο να φάει, δηλαδή τη διατροφή του. Να καταπιεί το φαγητό του. Πρόκειται για σύμπτωμα που μπορεί να έχει αιτία μια σειρά από ιατρικές καταστάσεις - αιτίες. Μεταξύ αυτών είναι διαταραχές του νευρικού συστήματος και του εγκεφάλου. Επίσης μπορεί να οφείλεται σε διαταραχές των μυών ή, απλά, απόφραξη του λαιμού. Η θεραπεία για κάτι τέτοιο περιλαμβάνει φάρμακα, αλλαγές στις διατροφικές συνήθειες και μερικές φορές κάποιες διαδικασίες. Αλλά ας το δούμε πιο αναλυτικά.

Τι είναι δυσφαγία;

Η δυσφαγία είναι ο ιατρικός όρος για τη δυσκολία στην κατάποση. Όταν καταπίνει ένας άνθρωπος αρκετοί μύες και νεύρα συνεργάζονται για να κινήσουν την τροφή από το στόμα στο στομάχι. Όταν λοιπόν υπάρχει κάποιο πρόβλημα με το πως δουλεύουν οι μύες και τα νεύρα που εμπλέκονται, τότε η κατάποση γίνεται δύσκολη και αργή. Υπάρχει περίπτωση να προκληθεί βήχας ή και πνίξιμο ενός ανθρώπου με δυσφαγία όταν τρώει ή ακόμα και όταν πίνει νερό. Υπάρχουν περιπτώσεις που ένας άνθρωπος πνίγεται ακόμα και με το ίδιο το σάλιο του. Οι περισσότεροι άνθρωποι ξέρουν, λίγο-πολύ, πως αισθάνεται κάποιος με δυσφαγία. Φανταστείτε τις στιγμές που τρώτε πολύ γρήγορα και νιώθετε ότι η τροφή κατεβαίνει από λάθος δρόμο. Ή όταν κάποια μπουκιά κόλλησε στον λαιμό. Αυτό το πραγματικά δυσάρεστο συναίσθημα βέβαια μοιάζει με τη δυσφαγία αλλά δεν είναι δυσφαγία. Η δυσφαγία μπορεί να είναι ένδειξη κάτι πολύ σοβαρού αφού αποτελεί σύνηθες σύμπτωμα εγκεφαλικού επεισοδίου. Αν δεν υπάρξει αντιμετώπιση της δυσφαγίας τότε ελλοχεύουν κίνδυνοι τροφές ή υγρά να μπουν κατά λάθος στους αεραγωγούς του ατόμου. Κι αυτό μπορεί να προκαλέσει λοίμωξη του αναπνευστικού, μέχρι και πνευμονία.

Τύποι δυσφαγίας

Οι γιατροί διαχωρίζουν την δυσφαγία σε 3 διαφορετικούς τύπους βασιζόμενοι στο που εντοπίζεται το πρόβλημα. Φανταστείτε την κατάποση τροφής ή υγρών ως ένα ταξίδι στο οποίο υπάρχουν 3 σημαντικές στάσεις έως ότου φτάσουν από το στόμα στο στομάχι. Το στόμα, ο λαιμός (φάρυγγας) και ο σωλήνας που συνδέει με το στομάχι (οισοφάγος).

Στοματική δυσφαγία: Το πρόβλημα εντοπίζεται στο στόμα. Μπορεί να είναι κάτι στο σαγόνι, τα δόντια ή τη γλώσσα. Το σάλιο βοηθάει στην κατάποση αφού μαλακώνει την τροφή και ευνοεί στη διάσπασή της.

Στοματοφαρυγγική δυσφαγία: Το πρόβλημα εντοπίζεται στον λαιμό. Αφού το στόμα ετοιμάζει την τροφή για την κατάποση, η γλώσσα τη σπρώχνει στο πίσω μέρος του λαιμού. Έτσι το κουτί της φωνής (λάρυγγας) κλείνει να εμποδίσει να μπει εκεί τροφή ή υγρό που σημαίνει ότι υπάρχει κίνδυνος να φτάσει στην τραχεία. Ουσιαστικά όταν μιλάμε γι' αυτού του είδους δυσφαγίας, είναι ένα πρόβλημα που αφορά στη μεταφορά του φαγητού ή του υγρού από το στόμα στον λαιμό.

Οισοφαγική δυσφαγία: Το πρόβλημα εντοπίζεται στον οισοφάγο. Ο οισοφάγος σπρώχνει - ζουλάει την τροφή ή τα υγρά κάτω σαν κύμα έως ότου φτάσουν στο στομάχι.

Τι προκαλεί δυσφαγία;

Δυσφαγία μπορεί να προκαλέσει οποιαδήποτε διαταραχή ή ιατρική κατάσταση που επηρεάζει τους μύες ή τα νεύρα που βοηθούν στην κατάποση. Και χωρίζονται στους 3 παρακάτω άξονες. 

Νευρικό σύστημα και διαταραχές του εγκεφάλου: Καταστάσεις ή τραυματισμοί που επηρεάζουν τον εγκέφαλο ή το νευρικό σύστημα και προκαλούν δυσφαγία περιλαμβάνουν αμυοτροφική Πλευρική Σκλήρυνση - ALS, όγκους στον εγκέφαλο, άνοια, νόσο του Πάρκινσον, πολλαπλή σκλήρυνση, εγκεφαλική παράλυση. 

Μυϊκές διαταραχές: Καταστάσεις που εμποδίζουν τους μύες του εγκεφάλου και του λαιμού οι οποίοι βοηθούν στην κατάποση και περιλαμβάνουν αχαλασία, κρικαρυταινοειδείς σπασμοί, οισοφαγικοί σπασμοί, μυϊκή δυστροφία, μυασθένεια Gravis, μυοσίτιδα και σκληροδερμία. 

Στένωση, μπλοκάρισμα και κατασκευαστικά θέματα: Καταστάσεις που μπλοκάρουν ή στενεύουν τον λαιμό και τον οισοφάγο δυσκολεύουν την κατάποση και περιλαμβάνουν καρκίνο (όγκους στον εγκέφαλο και τον λαιμό), ηωσινοφιλική οισοφαγίτιδα, οισοφαγικό εκκόλπωμα, οισοφαγικές μεμβράνες (ή ιστοί) και δακτύλιοι (Schatzki) και γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση (GERD).

Ωστόσο δυσφαγία μπορούν να προκαλέσουν μολύνσεις όπως π.χ. η βακτηριακή αμυγδαλίτιδα που προκαλούν πόνο και φλεγμονή και δυσκολεύουν την κατάποση. Επίσης δυσφαγία μπορεί να παρατηρηθεί μετά από χειρουργική επέμβαση στον λαιμό ή άλλου είδους θεραπείες για κάποια ιατρική κατάσταση. Π.χ. ακτινοθεραπεία για όγκους καρκίνου που καταστρέφει τους όγκους αλλά ταυτόχρονα επηρεάζει και τους ιστούς που εμπλέκονται στην κατάποση. 

Παράγοντες κινδύνου για εμφάνιση δυσφαγίας

Η γήρανση δεν προκαλεί δυσφαγία, όμως αποτελεί έναν παράγοντα κλειδί. Οι μύες χαλαρώνουν όσο μεγαλώνουμε και μας κάνουν πιο δεκτικούς - ευάλωτους σε τραυματισμούς. Το ρίσκο ανάπτυξης νευρολογικών καταστάσεων που οδηγούν σε δυσφαγία αυξάνεται καθώς μεγαλώνει - γερνάει ένας άνθρωπος. 

Διάγνωση και θεραπεία

Η διάγνωση δυσφαγίας γίνεται από εξειδικευμένους γιατρούς. Θα γίνουν ερωτήσεις για τα συμπτώματα και φυσικά εξετάσεις στον ασθενή. Πιθανώς να γίνουν παραπάνω από ένα τεστ για να γίνει κατανοητή πλήρως η δομή στον εγκέφαλο και τον λαιμό του συγκεκριμένου ασθενούς. Μάλιστα είναι πιθανό να χρειαστούν εξετάσεις από περισσότερους του ενός γιατρούς. Τι τεστ πιθανότατα θα γίνουν; Οισοφαγογράφημα, γαστροσκόπηση ή άνω ενδοσκόπηση, λαρυγγοσκόπηση, ινοπτική ενδοσκοπική εκτίμηση της κατάποσης (FEES), μανομετρία οισοφάγου και τροποποιημένου βαριούχο γεύμα. 

Όσον αφορά στη θεραπεία, εξαρτάται από την αιτία αλλά και την ένταση των συμπτωμάτων. Η θεραπεία μπορεί να περιλαμβάνει:

• Φάρμακα: Ο γιατρός είναι πιθανό να συνταγογραφήσει αντιμικροβιακά φάρμακα ώστε να καταπολεμήσει πιθανές λοιμώξεις (που προκαλούνται από ιούς ή μύκητες) που προκαλούν δυσφαγία. Θεραπεία για γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση περιλαμβάνει φάρμακα για έλεγχο παλινδρόμησης του οξέως. 
• Αλλαγές στον τρόπο ζωής: Ο γιατρός ίσως συστήσει αλλαγή στη διατροφή και τις διατροφικές συνήθειες. Πιθανότατα θα υπογραμμίσει την ανάγκη για κατανάλωση πιο μαλακών τροφών που η μάσηση είναι ευκολότερη όπως και η κατάποση. Επίσης είναι πιθανό να απαγορευθούν τροφές και υγρά που είναι είτε πολύ καυτά είτε πολύ κρύα. 
• Άλλες θεραπείες: Αν το πρόβλημα έχει νευρολογική ρίζα ο γιατρός θα προσφέρει άλλες λύσεις. Στις επιλογές μπορεί να περιλαμβάνεται botulinum toxin (Botox®), δηλαδή ενέσεις να μαλακώσουν πιθανούς μυϊκούς σπασμούς. Ή μπορεί να χρειαστεί χειρουργική επέμβαση για να γίνει διαπλάτυνση του οισοφάγου και να απομακρυνθεί οτιδήποτε εμποδίζει. 
• Σωλήνας τροφής: Ο γιατρός ίσως συστήσει να γίνεται το τάισμα με ειδικό σωλήνα τροφής. Ένας σωλήνας μεταφέρει την τροφή απευθείας στο στομάχι. 

Extra tips: Γίνεται αντιληπτό πως όταν ένας άνθρωπος έχει πρόβλημα με την κατάποση τροφής και υγρών, τότε πέρα από τις ιατρικές συμβουλές και λύσεις, ανάλογα σημαντικές είναι και οι πρακτικές αλλαγές. Π.χ. συστήνεται να τρώει σαφώς μικρότερες μπουκιές φαγητού και πριν επιχειρήσει να τις καταπιεί να τις μασήσει πάρα πολύ καλά. Επίσης συστήνεται και η άλεση της τροφής ώστε να γίνεται σχεδόν υγρή. Εξάλλου πια υπάρχουν και έτοιμα γεύματα σε μορφή ροφήματος ή κρέμας στα φαρμακεία (δείτε τα προϊόντα Fortimel) που βοηθούν πάρα πολύ και ισοδυναμούν με ένα πλήρες γεύμα σε διατροφική αξία! Πρακτική και πολύ χρήσιμη συμβουλή επίσης είναι η σωστή στάση σώματος κατά το γεύμα. Κάθε άνθρωπος πρέπει να κάθεται με το κορμί ίσιο και όχι να γέρνει εμπρός, πίσω ή στα πλάγια. Και φυσικά είναι απαραίτητο να καθαρίζει πλήρως ο λαιμός από κάθε τι άλλο πριν ληφθεί η επόμενη μπουκιά. 

Ποιες είναι οι πιθανές επιπλοκές της δυσφαγίας

Η δυσφαγία μπορεί να οδηγήσει σε μια σειρά από σοβαρές καταστάσεις που μπορεί να αποδειχθούν και μοιραίες - θανάσιμες εφόσον δεν θεραπευτεί - αντιμετωπιστεί. Τι μπορεί να συμβεί ως επιπλοκή της δυσφαγίας και να προκαλέσει σοβαρά προβλήματα;

• αφυδάτωση
• υποσιτισμός
• πνιγμός
• σιωπηλή εισρόφηση (υγρών, τροφής ή σάλιου στους αεραγωγούς και στους πνεύμονες) ή πνευμονία από εισρόφηση (λοίμωξη των πνευμόνων που προκύπτει από αυτήν την είσοδο ξένων ουσιών)

Φροντίστε λοιπόν να προγραμματίσετε ραντεβού με το γιατρό σας αν η δυσφαγία που παρατηρήσατε δεν ήταν μεμονωμένο γεγονός. Η δυσφαγία πιθανότατα έχει κάποια αιτία και ο γιατρός είναι ο αρμόδιος να την εντοπίσει αφού κάνει τα απαραίτητα τεστ. 

ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Το περιεχόμενο του παρόντος διαδικτυακού ιστοτόπου δεν αποτελεί και δεν μπορεί να εκληφθεί ως ιατρική συμβουλή, διάγνωση, θεραπεία ή υπόδειξη. Όλες οι πληροφορίες παρέχονται στους αναγνώστες από επαγγελματίες υγείας, αποκλειστικά και μόνο για ενημερωτικούς σκοπούς. Δεν υπάρχει καμία πρόθεση το περιεχόμενο αυτό να υποκαταστήσει την εξατομικευμένη ιατρική συμβουλή, διάγνωση, πρόγνωση ή θεραπεία.

Χώρος ζωής, σημείο φροντίδας #carespot