Εγκέφαλος και έντερο: Πως η υγεία του ενός επηρεάζει το άλλο

Μία από τις πιο στενές και σημαντικές για την υγεία ενός ανθρώπου συνδέσεις είναι αυτή που υπάρχει μεταξύ του εντέρου και του εγκεφάλου. Οι δυο τους είναι «κολλητοί» φίλοι. Επικοινωνούν διαρκώς και έτσι εξηγούνται κάποια πολύ έντονα συναισθήματα που βιώνουμε κατά καιρούς και τα οποία περνάνε από την κοιλιακή μας χώρα. Αυτή η σύνδεση είναι σύνθετη και διπλής κατεύθυνσης. Σήματα περνάνε από τον εγκέφαλο στο έντερο και αντίστροφα. Περνάνε μέσα από το πεπτικό και νευρικό σύστημα και η καλή υγεία ή, στον αντίποδα, ένα πρόβλημα που αρχίζει από το ένα εν τέλει καταλήγει να επηρεάζει και το άλλο. Παίκτες-κλειδικά σ' αυτή τη σύνδεση περιλαμβάνουν το εντερικό νευρικό σύστημα, το πνευμονογαστρικό νεύρο και το μικροβίωμα του εντέρου. 

Ο εγκέφαλος μιλάει στο έντερο και το έντερο απαντάει, μιλάει κι εκείνο πίσω. Αισθάνθηκες ποτέ αυτό το λεγόμενο gut feeling, δηλαδή αυτή τη διαίσθηση που αισθάνεσαι να έρχεται από μέσα σου, το κέντρο του σώματός σου; Λες και το έντερο προσπαθεί να σου πει κάτι για πράγματα στη ζωή σου. Και μιλάμε για πράγματα που αφορούν και στην ψυχολογία, σε συναισθήματα. Όταν ανησυχείς αισθάνεσαι να «κόβεσαι», όταν ενθουσιάζεσαι νιώθεις «πεταλούδες» να πετάνε στο στομάχι σου. Κάπως έτσι αυτό το gut feeling μπορεί να επηρεάζει τη λήψη αποφάσεων στη ζωή σου. Ο εγκέφαλος επικοινωνεί με όλο το σώμα μέσω του νευρικού συστήματος. Όμως με το έντερο είναι αυτό που λέμε κολλητοί φίλοι. Μιλάνε για όλων των ειδών τα πράγματα. Πρακτικά, φυσικά αλλά και συναισθηματικά. Περισσότερες πληροφορίες περνούν μεταξύ των δύο απ' οποιοδήποτε άλλο σύστημα του οργανισμού. Στην πραγματικότητα υπάρχουν περισσότερα νευρικά κύτταρα στο έντερο απ' οπουδήποτε αλλού στο σώμα, εξαιρουμένου του εγκεφάλου.

Ποιος ο στόχος της σύνδεσης εντέρου - εγκεφάλου;

Ο ανθρώπινος εγκέφαλος και το πεπτικό σύστημα έχουν αναπτυχθεί - εξελιχθεί μαζί ώστε να βοηθήσουν εμάς τους ανθρώπους να επιβιώσουμε. Το τι τρώμε, ως γνωστόν, είναι κομβικό για τη γενικότερη υγεία μας και έχει διαφοροποιηθεί - αλλάξει αρκετά κατά τη διάρκεια της ανθρώπινης εξέλιξης και ιστορίας. Και άλλαζε αυτό ανάλογα και με το τι ήταν διαθέσιμο στην τροφική αλυσίδα. Ο εγκέφαλος και το έντερο μένουν σε επαφή - επικοινωνία για να βεβαιώνονται ότι ο οργανισμός μας λαμβάνει όλα τα θρεπτικά συστατικά που χρειάζεται. Και αν λοιπόν τρώγαμε - τρώμε λάθος πράγματα, ή χρειαζόταν να βάλουμε φρένο στην πέψη, ήταν αναγκαία η ύπαρξη ενός συστήματος συναγερμού που να λειτουργεί.

Αυτό το σύστημα συναγερμού περιλαμβάνει το συναισθηματικό μέρος του εγκεφάλου. Μετά από έναν φυσικό τραυματισμό, η συναισθηματική πλευρά του εγκεφάλου μας βοηθάει να θυμηθούμε να αποφύγουμε κάτι ανάλογο στο μέλλον. Το συναίσθημα μπορεί να κάνει πιο έντονες τις φυσικές αισθήσεις στο έντερο. Οι έντονες αυτές αισθήσεις μπορούν επίσης να αυξήσουν τα επίπεδα στρες και τις συναισθηματικής απάντησης. Αυτή η λούπα, το μοτίβο που επαναλαμβάνεται, είναι δυνατή μεταξύ εγκεφάλου και εντέρου.

Τι τύπους σωματικών λειτουργιών επηρεάζει η σύνδεση εγκεφάλου - εντέρου;

Επιστημονικές μελέτες σχετικά με τη διαρκή «επικοινωνία» μεταξύ εγκεφάλου και εντέρου έχουν επιβεβαιώσει ότι αυτή μπορεί να επηρεάσει τα εξής:

• αίσθημα πείνας και κορεσμό
• προτιμήσεις φαγητών και λιγούρες
• διατροφικές ευαισθησίες και δυσανεξίες
• κινητικότητα εντέρου
• πέψη
• μεταβολισμός
• ψυχική - πνευματική διάθεση
• συμπεριφορά
• επίπεδα στρες
• ευαισθησία στον πόνο
• γνωστική λειτουργία
• ανοσία - ανοσοποιητικό

Ποια συστήματα εμπλέκονται στη σύνδεση εγκεφάλου - εντέρου;

Όταν οι επιστήμονες κάνουν λόγο για τον άξονα επικοινωνίας μεταξύ εγκεφάλου και εντέρου συνήθως αναφέρονται στα νεύρα που τα συνδέουν και ανταλλάσσουν πληροφορίες - σήματα από και προς. Όμως το νευρικό σύστημα συνεργάζεται αρκετά κοντινά και με το ενδοκρινικό σύστημα που παράγει ορμόνες οι οποίες επικοινωνούν πράγματα όπως πείνα, πληρότητα και στρες. Και αυτό επίσης συνεργάζεται αρκετά με το ανοσοποιητικό σύστημα προκειμένου να απαντάει - αντιδράει όπως πρέπει σε τραυματισμό ή ασθένεια του εντέρου. Μέσα σ' αυτό το ενδιαφέρον και πολύπλοκο δίκτυο λοιπόν χαρακτηρίζονται παίκτες κλειδιά στη σύνδεση εγκεφάλου και εντέρου οι εξής:

Εντερικό νευρικό σύστημα: Το εντερικό νευρικό σύστημα είναι το δίκτυο που λειτουργεί εντός του γαστρεντερικού σωλήνα και ελέγχει τις πεπτικές λειτουργίες. Με περισσότερους από 500 εκατομμύρια νευρώνες αποτελεί το πιο πολύπλοκο νευρικό σύστημα εκτός του εγκεφάλου. Είναι μοναδικό γιατί κατά κάποιο τρόπο μπορεί να λειτουργήσει και αυτόνομα από τον εγκέφαλο ή το κεντρικό νευρικό σύστημα. Γι' αυτό μερικοί επιστήμονες το αποκαλούν και «δεύτερο εγκέφαλο». Το εντερικό νευρικό σύστημα είναι μια ειδική κατηγορία του αυτονομικού νευρικού συστήματος που ελέγχει τις αυτόματες λειτουργίες εσωτερικών οργάνων.

Πνευμονογαστρικό νεύρο: Το συγκεκριμένο νεύρο είναι η κύρια σύνδεση μεταξύ του εντερικού νευρικού συστήματος και του εγκεφάλου. Είναι ένα από τα 12 κρανιακά νεύρα που αρχίζουν από το κρανίο και «ταξιδεύουν» - φτάνουν σε όλο το σώμα. Το πνευμονογαστρικό νεύρο μεταφέρει αισθητηριακές πληροφορίες για την κατάσταση μέσα στο έντερο στον εγκέφαλο. Και κάνει και το αντίστροφο, μεταφέρει μηνύματα από τον εγκέφαλο στο έντερο. Το πνευμονογαστρικό νεύρο μεσολαβεί σε διάφορες διεργασίες εντός του εντέρου ως απάντηση σε διάφορες αλλαγές, χημικές ή απλά την παρουσία τροφής. Αυτά λειτουργούν δίχως εμπλοκή του εγκεφάλου.

Μικροβίωμα εντέρου: Είτε το πιστεύουμε είτε όχι, τα βακτήρια που ζουν στο έντερο εμπλέκονται σ' αυτή τη σύνδεση - επικοινωνία εγκεφάλου και εντέρου. Τα μικρόβια του εντέρου παράγουν ή βοηθούν στην παραγωγή αρκετών χημικών νευροδιαβιβαστών που λειτουργούν ως «ταχυδρόμος» μεταξύ εγκεφάλου και εντέρου. Επίσης παράγουν και άλλα χημικά που μπορούν να επηρεάσουν τον εγκέφαλο μέσω του αίματος. Στον αντίποδα, ο εγκέφαλος και το έντερο επηρεάζουν το μικροβίωμα αλλάζοντας το περιβάλλον του. Πρόσφατες έρευνες έδειξαν ότι το μικροβίωμα του εντέρου μπορεί να συσχετιστεί με διάφορες νευρολογικές, πνευματικές και γαστρεντερικές δυσλειτουργίες. Μιλάμε για διαταραχές που μπορεί να επιμένουν τα συμπτώματά τους αλλά δεν έχουν καμία προφανή αιτία.

Τι ιατρικές καταστάσεις ή συμπτώματα μπορεί να περιλαμβάνει ο άξονας εγκεφάλου - εντέρου;

Διαταραχές που σχετίζονται με τον επικοινωνιακό άξονα μεταξύ εγκεφάλου και εντέρου είναι πιθανό να περιλαμβάνουν τα εξής:

• σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου, διάρροια ή δυσκοιλιότητα
• ανησυχία και διαταραχές κατάθλιψης
• κολικός για μωρά
• λειτουργική δυσπεψία
• λειτουργική δυσφαγία
• γαστροπάρεση
• ανισμός
• χρόνιο στρες, χρόνιος πόνος
• σπλαχνική υπερευαισθησία
• παχυσαρκία
• νευροαναπτυξιακές διαταραχές, π.χ. αυτισμός
• νευροεκφυλιστικές διαταραχές, π.χ. Πάρκινσον
• νευροσχετιζόμενες διαταραχές πόνου, π.χ. πολλαπλή σκλήρωση

Πως αντιμετωπίζουν οι γιατροί τις διαταραχές που αφορούν στη σχέση εγκεφάλου και εντέρου;

Οι γιατροί πειραματίζονται για να διαχειριστούν - θεραπεύσουν μερικές από τις παραπάνω διαταραχές φροντίζοντας το μικροβίωμα του εντέρου. Πειράματα σε ζώα έχουν δείξει ότι μια πιο υγιεινή ποικιλία μικροχλωρίδας στο έντερο είναι πιθανό να βοηθήσει στην ανακούφιση από γαστρεντερικά, νευρολογικά, φλεγμονώδη και στρεσογόνα συμπτώματα. Τα αποτελέσματα στους ανθρώπους παραμένουν ακόμα λίγο μπερδεμένα αλλά ενδιαφέροντα. Είναι πιθανό να φροντίσουν το μικροβίωμα του εντέρου με διάφορους τρόπους όπως:

• προβιοτικά
• αντιβιοτικά
• μεταφορά εντερικού μικροβιώματος από υγιή δότη

Άνθρωποι με συγκεκριμένες λειτουργικές γαστρεντερικές διαταραχές είναι πιθανό να ωφεληθούν από θεραπείες που εμπλέκουν μυαλό και σώμα. Αρκετοί διαφορετικοί τύποι θεραπειών ίσως είναι ωφέλιμοι στην ανακούφιση επίμονων συμπτωμάτων. Μπορούν επίσης να βοηθήσουν στη βελτίωση της γενικότερης ψυχικής διάθεσης και των επιπέδων στρες. Κι αυτό ίσως βοηθήσει έμμεσα το έντερο. Μερικές απ' αυτές τις θεραπείες περιλαμβάνουν:

Θεραπεία χαλάρωσης: Αυτή η προσέγγιση χρησιμοποιεί διαφορετικές τεχνικές για να βοηθήσει στη χαλάρωση και τη μείωση της αυτόματης αντίδρασης του οργανισμού στο στρες. Οι τεχνικές περιλαμβάνουν προοδευτική χαλάρωση μυών και χαλαρή μουσική. Έρευνες έχουν δείξει ότι αυτές οι θεραπείες είναι πιο αποτελεσματικές όταν συνδυάζονται με θεραπείες γνωστικής συμπεριφοράς (CBT).

Θεραπείες γνωστικής συμπεριφοράς (CBT): Ο στόχος της συγκεκριμένης προσέγγισης είναι να βοηθήσει ανθρώπους με γαστρεντερικές διαταραχές να αλλάξουν τις σκέψεις τους, τη συμπεριφορά και τις συναισθηματικές τους αντιδράσεις σε σχέση με τον φυσικό πόνο καθώς και το στρες και την ανησυχία. 

Προπόνηση χαλάρωσης του εντέρου: Αυτός είναι ένας συνδυασμός βαθιάς χαλάρωσης με θετικές σκέψεις εστιασμένες στην γαστρεντερική λειτουργία. Π.χ. θα μπορούσε να σας ζητηθεί να βάλετε τα χέρια στην κοιλιά σας και ταυτόχρονα να πιστέψετε - αισθανθείτε τη ζεστασιά αλλά και πως διατηρείτε πλήρη έλεγχο της γαστρεντερικής λειτουργίας και κατάστασης. Αυτό θα βοηθήσει και ανθρώπους με όχι προφανές στρες. 

Βιοανάδραση: Αυτή η θεραπευτική προπόνηση μαθαίνει ένα πρόσωπο πως να κοντρολάρει αυτόματες σωματικές αντιδράσεις. Π.χ. να μάθει πως να κοντρολάρει τον ρυθμό της καρδιάς ή τη θερμοκρασία σώματος με τη βοήθεια ηλεκτρονικών συσκευών που παρέχουν πληροφορίες γι' αυτές τις λειτουργίες, δηλαδή παλμούς καρδιάς ή θερμοκρασία σώματος. Έρευνα έχει δείξει ότι αυτό που ονομάζεται βιοανάδραση, σε συνδυασμό με άλλες τεχνικές ελέγχου στρες και συμπτωμάτων έχει παράξει οφέλη για την υγεία αναφορικά με τις γαστρεντερικές διαταραχές. 

Πως μπορεί να ανατραφεί κατ' οίκον η καλή σχέση εγκεφάλου - εντέρου;

Ο καλύτερος τρόπος για να επιτύχει κανείς υγεία στο έντερο και υγεία στον εγκέφαλο και ταυτόχρονα την καλύτερη δυνατή επικοινωνία των δύο, είναι φυσικά το να τρέφεται ισορροπημένα και υγιεινά. Εννοείται πως στην υγεία του εγκεφάλου βοηθάει η αποφυγή του στρες. 

Τι είδους διατροφή είναι καλή για τη σχέση εντέρου και εγκεφάλου;

Ένας σωστός κανόνας για τη βελτίωση της υγείας του εντέρου είναι η κατανάλωση μιας ευρείας γκάμας τροφίμων, με έμφαση σε όσα δίνει απευθείας η φύση (και κατ' επέκταση μη επεξεργασμένα) και ειδικότερα στους καρπούς των φυτών. Μια ευρείας γκάμας υγιεινή διατροφή υποστηρίζει ένα ισορροπημένο μικροβίωμα στο έντερο. Οι φυσικές τροφές είναι πιο θρεπτικές ανά θερμίδα από τα επεξεργασμένα τρόφιμα που περιέχουν επιβλαβή πρόσθετα, π.χ. γλυκαντικά, άλατα και λιπαρά. Αντιθέτως οι τροφές της φύσης προσφέρουν:

• διαλυτές και αδιάλυτες φυτικές ίνες
• πρεβιοτικά και προβιοτικά (γιαούρτι, ξυνολάχανο)
• αντιοξειδωτικά (φρούτα, λαχανικά)
• αντιφλεγμονώδη

Στο διά ταύτα, εγκέφαλος και έντερο βρίσκονται σε διαρκή επικοινωνία μέσω του νευρικού συστήματος και χημικά σημάδια. Είναι τόσο κοντά που αισθάνεται το ένα του άλλου τον πόνο. Αν κάποιος άνθρωπος μια κατάσταση που επηρεάζει το πεπτικό ή το νευρικό σύστημα, είναι πιθανό να εμπλακούν και άλλα. Οι επαγγελματίες υγείας αρχίζουν να προσεγγίζουν αυτές τις καταστάσεις από τις δύο πλευρές σ' αυτή τη σχέση εντέρου και εγκεφάλου. 

ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Το περιεχόμενο του παρόντος διαδικτυακού ιστοτόπου δεν αποτελεί και δεν μπορεί να εκληφθεί ως ιατρική συμβουλή, διάγνωση, θεραπεία ή υπόδειξη. Όλες οι πληροφορίες παρέχονται στους αναγνώστες από επαγγελματίες υγείας, αποκλειστικά και μόνο για ενημερωτικούς σκοπούς. Δεν υπάρχει καμία πρόθεση το περιεχόμενο αυτό να υποκαταστήσει την εξατομικευμένη ιατρική συμβουλή, διάγνωση, πρόγνωση ή θεραπεία.

Χώρος ζωής, σημείο φροντίδας #carespot